Mirza GÖKGÖL’ün Yaşamı ve Çalışmaları

Kassel Üniversitesine bağlı Witzenhausen Ekolojik Tarım Bilimleri Fakültesi öğretim üyesi ve Gatersleben Gen Bankasında uzun yıllar görev yapan Prof. Dr. Karl HAMMER üniversitemizde, günümüz bilim insanları tarafından ülkemizde yeteri kadar bilinmeyen,  1897 – 1981 yılları arasında yaşayan Türk bilim adamı, buğday genetikçisi, taksonomisti ve ıslahçısı Mirza GÖKGÖL’ün yaşam öyküsü ve çalışmaları konusunda bir sunum yapmıştır. Türkiye’de 20. yüzyılın ilk çeyreğinde başlayan, bitki genetik kaynaklarının toplanması ve değerlendirilmesi konusundaki çalışmalara öncülük eden GÖKGÖL’ün, bu konularda Türkçe ve Almanca olarak sayısız çalışması bulunduğu HAMMER tarafından önemle vurgulanmıştır.

 

Mirza GÖKGÖL ve ÇALIŞMALARI

 

Mirza GÖKGÖL Berlin’de Yüksek Ziraat Okulu’nda ünlü genetik ve botanikçi Erwin Baur’dan eğitim almış, 1930’da doktorasını tamamlamıştır. 1926 yılında Yeşilköy Deneme ve Araştırma Enstitüsü olan Halkalı Ziraat Mektebi’nde “Tohum Islah İstasyonu”nu kuran GÖKGÖL, 1961 yılında emekli olana dek enstitünün müdürlüğünü yürütmüştür.

 

GÖKGÖL, 1929-1955 yılları arasında Türkiye’nin her yanından topladığı binlerce buğday örneğini karakterize ederek 18 binin üzerinde farklı tip ve bunların arasından da 256 adet yeni buğday varyetesi belirleyen GÖKGÖL; Türkiye’de bulunan çeşitlerin, bitki ıslahçıları için sonsuz bir hazine olduğunu belirtmiştir. Rus Vavilov tarafından 1926 yılında ortaya konan “Bitkilerin Gen Merkezleri ve Menşei” teorisine göre, diploid buğdayın gen merkezinin Anadolu, tetraploid buğdayların Etiyopya ve hekzaploid buğdayın da Afganistan ve Doğu İran orijinli oldukları iddia etmiştir. Ancak GÖKGÖL (Mayıs 1939) ve Flaksberger (Ağustos 1939) buğdayın menşeinin birbirinden binlerce kilometre uzaktaki üç ayrı bölgeden değil, Ön Asya içerisinde başta Anadolu olmak üzere Güney Kafkasya, Irak ve Batı İran gibi çok geniş bir bölge olduğunu öne sürmüşlerdir. Vavilov bu itirazları haklı bularak öne sürülen fikirleri kabul etmiştir. Bu şekilde Vavilov’un dünyaca ünlü teorisine yeni bir yön verilmiştir. Bu sunum ile öğretim üyelerimiz ve öğrencilerimizin ünlü Türk bilim adamı Mirza GÖKGÖL hakkında bilgi sahibi olmaları sağlanmıştır. Bu vesile ile Mirza GÖKGÖL’ü rahmetle anıyoruz.